بنزین ایران سالم است یا آلوده؟

موضوع اصلی : خبرهای زیست محیطی ایران 17 / تیر / 1393    
ارسال کننده


 

رمزگشایی از یک جنجال٬ ماجرای بنزین آلوده پتروشیمی ها و بنزین های وارداتی هنوز ادامه دارد.

بعد از خواندن مطالب زیر درمورد بنزین و حد استاندارد ترکیبات بنزین در مطالب زیر٬ میتوانید ابهام های علمی ماجرای آلودگی بنزین را رمزگشایی کرده و خودتان راحت تر بتوانید قضاوت کنید.

 

بنزین از چه موادی تشکیل شده است؟

بنزین (به آلمانی benzin) برشی است که بین ۷۰ تا ۱۷۵ درجه سانتیگراد تقطیر می شود و محتوی هیدروکربن های  C5تا C11یا C12است. اعدادی که زیر حرف Cدر فرمول آن نوشته می شوند به معنی تعداد اتم های کربن در هر مولکول بنزین هستند. بنزین طبیعی که حدود ۱۵ درصد از نفت خام را تشکیل می دهد٬ در موتورهای احتراقی به کار می رود. بنزین معمولی مجموعه ای از هیروکربن هایی مانند پارافین ها (آلکان ها)٬ نفتن ها(سیکلوآلکان ها) و اولفین ها(آلکن ها) است٬ ولی می شوداکتان ها (C8H18) را هم یکی از ترکیبات مشخص در بنزین دانست.

 

استانداردهای بنزین (یورو ۱ تا ۶) چه فرقی با هم دارند؟

استانداردهای آلایندگی اروپا میزان بیشینه مجاز برای انتشار گازهای آلاینده خودروهای نو را که در کشورهای اتحادیه اروپا فروخته می شوند٬ تعریف می کند. این استاندارد٬ انتشار اکسیدهای نیتروژن (NOx) و ذرات معلق (PM) را در بر دارد. برای گونه های مختلف خودرو استانداردهای گوناگونی در نظر گرفته می شود.

حدود مجاز در این استاندارد براساس میزان وزن آلودگی خروجی به تفکیک آلاینده (برحسب گرم) بر مسافت طی شده (برحسب کیلومتر) و براساس گروه خودرو و نوع سوخت مصرفی بیان می شوند.

استاندارد سوخت یورو ۴ اروپا در سال ۲۰۰۵ تعریف شده است. سوخت دارای این استاندارد شرایط زیر را خواهد داشت:

حداکثر دارای ۳۵ درصد آروماتیک٬ ۱۸ درصد الفین٬ یک درصد بنزن٬ ۲/۷ درصد اکسیژن٬‌ 50ppmسولفور به طور کامل بدون سرب.

استاندارد یورو ۵ اروپا هم که در سال ۲۰۰۹ معرفی شد به این شرح است:

حداکثر ۳۵ درصد آوماتیک٬ ۱۸ درصد الفین٬ یک درصد بنزن٬ ۲/۷ درصد اکسیژن٬ 10ppmسولفورو به طور کامل بدون سرب.

(بخش ۲ اطلاعیه سازمان محیط زیست را در زیر که مرتبط با این بخش هست بخوانید)

 

حد استاندارد بنزن در بنزین چقدر است؟

با توجه به استاندارد یورو ۴ ٬ سطح مجاز بنزن در بنزین باید کمتر از یک درصد و مقدار ترکیبات آروماتیک باید کمتر از ۳۵ درصد باشد. درحالی که مقدار بنزن موجود در بنزین در کشور٬ عدد وحشت انگیز ۶/۹ درصد و مقدار آروماتیک ها ۶۳ درصد گزارش شده است. تازه این آمار رسمی سازمان محیط زیست است که در اردیبهشت از بنزین تولید پتروشیمی ها داده بود. جالب اینجاست که میانگین درصد ترکیبات آروماتیک بنزین در آلمان تنها ۶/۴۲ درصد است.

 

اثرات بنزن و آروماتیک ها بر سلامتی انسان ها چیست؟

عوارض عصبی موثر از استنشاق بنزن شامل خواب آلودگی٬ سرگیجه٬ سردرد٬ بیهوشی و رعشه از اثرات حاد این آلاینده است از سوی دیگر بلع مقدار زیادی بنزن باعث سرگیجه٬ تهوع٬ تشنج٬ بی خوابی٬ تحریک معده و افزایش ضربان قلب٬ اغما و مرگ می شود و تنفس بخارات آن نیز باعث سوزش پوست٬‌چشم و مشکلات شدید تنفسی شده٬ همچنین تماس مستقیم با بنزن موجب قرمزی٬ تورم و تاول های پوستی می شود. استنشاق مقدار مشخصی بنزن در طولانی مدت یکی از عوامل اصلی اختلالات خونی در انسان است.

 

فرق بین بنزین تولید در پالایشگاه و پتروشیمی چیست؟

اولین فرق آنها در نحوه تولیدشان است. بنزین پالایشگاهی عمدتا از فرآیندهای فیزیکی تولید می شود (هرچند تغییرات شیمیایی هم در این فرآیند به کار گرفته می شوند)٬‌اما بنزین پتروشیمی از فرآیندهای شیمیایی حاصل می شود. دومین تفاوت در عدد اکتان است. بنزین پالایشگاهی کار بسیار سختی برای رسیدن به عدد اکتان بالای ۹۰ دارد (میانگین عدد اکتان بنزین پالایشگاهی ایران زیر ۸۷ است)٬ اما عدد اکتان بنزین پتروشیمی بالاتر از ۹۷ است. سومین تفاوت در آروماتیک های حلقوی است که اتفاقا کل مشکل بنزین پتروشیمی همین جاست. از آنجا که پتروشیمی ها حلال های شیمیایی را با اندکی تغییر تبدیل به سوخت کرده اند٬ درصد آروماتیک حلقوی همچون بنزن در آنها خیلی بالاتر از استانداردهای مجاز است.

 

عدد اکتان بنزین چیست و چه عواملی عدد اکتان را بالا می برند؟

زمانی که نفت خام در پالایشگاه ها تصفیه می شود٬ زنجیره های هیدروکربن با طول های متفاوت به دست می آید٬ این زنجیره های مستقل٬ درترکیب با یکدیگر سوخت های متفاوتی چون بنزین٬ گازوئیل٬ نفت سفید و... را به دست می دهند. ساده ترین هیدروکربن ها متان٬ اتان و پروپان هستند که به ترتیب ۱ ٬ ۲و۳ اتم کربن در هر مولکول خود دارند. آزمایش های مختلف نشان داد اکتان قابلیت متراکم شدن بسیار بالایی دارد. پس اگر بنزینی دارای مقادیر بسیار بالایی از اکتان یا همان Pentane Trimethy12,2,4,octaneIsoباشد؛ بنزین بسیار خوبی از نظر مقاومت در برابر خودسوزی محسوب می شود. اما در مقابل٬ هپتان٬ بسیار سریع و در اثر تراکم ناچیزی محترق خواهد شد. پس با توجه به اینکه این دوهیدروکربن از لحاظ خواصی چون نقطه جوش و تبخیر تقریبا یکسان بودند٬‌مبنایی برای مقاومت خودسوزی سوخت در برابر متراکم شدن در نظر گرفته شدند و با دادن عدد ۱۰۰ به اکتان و صفر به هپتان٬ مقیاسی به نام عدد اکتان به دست آمد.

به طور مثال بنزینی با عدد اکتان ۸۷ دارای نسبت ۸۷ اکتان به ۱۳ هپتان است. اما ساخت سوختی که متشکل از این میزان اکتان باشد٬ هزینه تولید بسیار بالایی خواهد داشت. در حال حاضر٬ این دوماده تنها تشکیل دهنده های بنزین نیستند و مواد و افزودنی های دیگری کاربالا بردن عدد اکتان یا همان مقاومت در برابر خودسوزی یا کوبش موتور را برعهده دارند و نسبت هپتان-اکتان تنها برای ایجاد یک مبنای مقایسه ای و به عنوان یک بنزین ایده آل برای مشخص کردن عدد اکتان مورد استفاده قرار می گیرد.

 

و حالا اصل خبر اطلاعیه سازمان محیط زیست:

۱-با مراجعه به منابع اطلاعاتی نظیر کتب مرجع مرتبط با صنایع نفت و گاز پتروشیمی به راحتی قابل درک است که صنایع پتروشیمی٬ حلال های بنزن٬ اولئون و زایلن تولید می کنند. این ترکیبات بعضا خواص احتراقی (نظیر عدد اکتان) بهتری نسبت به بنزین تولیدی پالایشگاه ها دارند٬ اما سرطان زایی آنها اثبات شده است. لذا در هیچ نقطه ای از دنیا از حلال های تولیدی پتروشیمی به دلیل سرطان زایی آن به عنوان سوخت استفاده نمی کنند. همچنینی در داخل کشور نیز هیچ کدام از موسسات علمی مرتبط با نفت و گاز و پتروشیمی چنین راه میانبر٬ رافع مسوولیت و مضر برای سلامتی جامعه به خصوص کودکان را توصیه نمی کنند.

۲-در ترکیب بنزین استاندارد یورو ۴ که مورد نظر سازمان حفاظت محیط زیست بوده٬ میزان بنزن یک درصد و میزان ترکیبات آروماتیک  ۳۵ درصد است. در حالی که در بنزین پتروشیمی٬ بنزن و آروماتیک ها بخش اصلی ترکیب بنزین را تشکیل می دهند و میزان آن بسیار فراتر از استانداردهای مورد نظر است. براساس نمونه های مستقیم برداشت شده از واحدهای توزیع بنزین شهر تهران و آنالیزهای انجام شده در کشور آلمان٬‌میزان آروماتیک در بنزین پتروشیمی ۴۸/۶ درصد گزارش شده است.

۳-به استناد نمونه برداری انجام شده در مرکز آزمایشگاهی سازمان محیط زیست نیز نایج به دست آمده حاکی از بالا بودن میزان آروماتیک ها به مقدرا ۷۲/۶۳ و میزان بنزن ۶/۹۸ درصد بوده است. مراکز دانشگاهی مستقلی نیز این آمار را تایید کردند.

۴-براساس طبقه بندی آژانس تحقیقات سرطان (IARC) که در سال ۲۰۱۰ انجام پذیرفته٬ بنزن در گروه یک مواد سرطان زا قرار داشته و در دیگر مجامع علمی این امر نیز به اثبات رسیده است.

۵-نتایج اندازه گیری هیدروکربن های خاص در سال های ۱۳۷۶ در تهران نشان می داد که غلظت آلاینده بنزین در حدود حد استاندارد بوده است. ضمن اینکه در آن سال ها مشکل اصلی هوای تهران٬‌آلاینده منواکسید کربن بود. در حال حاضر به دلیل اعمال استانداردهای محیط زیست سطح منواکسید کربن بسیار پایین تر از حد استاندارد است٬ اما غلظت بنزن در بعضی نقاط تهران به بالاتر از ۱۰۰ برابر حد مجاز نیز می رسد. در صورتی که حلال های صنعتی از چرخه اختلاط با بنزین حذف شوند٬‌به جرات می توان اذعان کرد که مشکل هیدروکربن های سرطان زا می تواند در کشور حل شود.

۶-در پاسخ به این نکته که «کیفیت بنزین پتروشیمی بهتر از برخی تولیدات پالایشگاه های قدیمی است» باید گفت که این امر فقط در مورد عدد اکتان بالاتر بوده و این موضوع به قیمت آلایندگی بالای فرآورده مورد نظر تمام شده است. در شرایط کنونی که آلودگی هوا سلامت شهروندان را به مخاطره انداخته و بخش گسترده ای از آن به کیفیت سوخت ارتباط دارد٬ لازم است به جای موضع گیری و دفاع غیر منطقی از وضعیت غلط گذشته و بیان موضوعات غیر کارشناسی٬‌با همت مضاعف در جهت ایجاد محیط زیست سالم تلاش کنیم. تصمیم دولت بازدهم برای حذف بنزین پتروشیمی و همکاری وزارت در جهت ارتقای استانداردهای سوخت٬ گامی مثبت و موثر برای ارتقای کیفیت هوا٬ کاهش بیماری ها و هزینه های تحمیل شده به مردم در سال های گذشته است که این مورد سبب جلب اعتماد مردم به دولت خواهد شد.

 

منبع: مجله دانستنیهای همشهری

2137 بازدید
نظرات بازديد كنندگان:


  • Shiva height=
    Shiva | امتياز 0
    ممنون. خیلی مفصل و آموزنده بود.
ارسال نظر

نام:
ایمیل:
متن:
كد امنيتي:
درج کد امنیتی: