کودکان کار 1

موضوع اصلی : مقالات 9 / اسفند / 1392    
ارسال کننده


 

تحلیل محتوای کتاب اول دوره سوادآموزی با رویکرد نیاز های مهارت زندگیکودکان کار

چکیده

هدف اصلی پژوهش حاضر تحلیل محتوای کتاب های دوره سوادآموزی از لحاظ آموزش مهارت های زندگیکودکان کاراست تادر طراحی متون درسی برای برنامه های سوادآموزی به این مهارت ها توجه لازم شود. برای انجام این پژوهش به دلیل محدود بودن جامعه آماری (کتاب اول دوره سوادآموزی سازمان نهضت سواد آموزی)، تمام جامعه (شامل تمام مطالب ، تصاویر ،جداول ،تکالیف موجود در جلد اول کتاب دوره سازمان نهضت سواد آموزی ) به عنوان نمونه مورد مطالعه  تعیین شد. برای سنجش متغیرهای پژوهش از فرم های محقق ساخته استفاده شد. با تهیه ی فرم های تحلیل محتوا برای کتاب مذکور به تفکیک هر یک از دروس و به صورت کمی وکیفی به تحلیل موضوعی دروس با توجه به مهارت های زندگی پرداخته شد.

نتایج تحلیل محتوا کتاب دوره سواد آموزی براساس آموزش مهارت های زندگی به کودکان کار نشان داد که:  در جلد اول کتاب دوره سوادآموزی به نیازهای مهارت های زندگی( نه گفتن، اعتماد بین فردی، عزت نفس، ارتباط اجتماعی، کنترل خشم)، پرداخته نشده است.

   کلیدواژه ها:  کتاب های دوره سوادآموزی،  مهارت های زندگی، کودکان کار

 

مقدمه

     امروزه ابعاد آسیب های اجتماعی روز به روز گسترده تر می گردد و جامعه را با مشکلات ناشی از خود درگیر می نمایند. ازجمله آسیب های اجتماعی که روند رو به گسترش آن مشهود است وجود کودکان و نوجوانان کار است. این گروه را بیشترکسانی تشکیل می دهند که عوامل خانوادگی و اجتماعی به خصوص آن بخش از عوامل که به مسایل معیشتی مربوط می گردند نظیر فقر خانواده باعث گردیده است تا آن ها به خیابان بیایند و به نوبۀ خود در تأمین بخشی از احتیاجات خانواده که عمدتاً احتیاجات اساسی و اولیه می باشند، والد یا والدین خود را یاری نمایند. امروزه 90% خدمتکاران خانگی که بزرگترین گروه کودکان کارگر را در جهان تشکیل می دهند دختران 12تا 17 سال می باشند (صیدی، 31:1386). این گروه از کودکان در حین کار و فعالیت با یک سری مشکلات دست به گریبان می باشندکه کارکردن را برای آنان دشوار می کند. درآمد کم، برهم زدن بساط کار توسط مأمورین ذیصلاح، به سرقت بردن ابزار کار و یا کالایی را که می فروشند، کتک خوردن از دست دیگران، درگیر شدن با دیگران، تحقیر شدن توسط دیگران و عدم اطمینان و اعتماد به این گروه توسط افراد صاحب سرمایه جهت سپردن کارو سرمایه، تجربه کردن خشونت پلیس و سوء استفاده های جنسی، جسمی، مالی از جمله این مشکلات بشمار می روند. (ملکی،1385: 8)

برخی ازکودکان ونوجوانان به دلیل ضعف امکانات آموزشی به مدرسه راه نمی یابند و افرادی که به مدرسه راه می یابند، تعدادی از آنها موفق نمی شوند و دوره ابتدایی را به پایان نرسانده وارد بازار کار می شوند. چنین افرادی که آموزش و مهارت لازم را ندیده اند سرچشمه اصلی بی سوادی هستند(شاوردی ،1383). نتایج به دست آمده درباره وضعیت تحصیلی کودکان کار نشان می دهد که 2/58 درصد آنها در سال های اولیه ی تحصیل از رفتن به مدرسه محروم شده اند. کودک در این دوران به دلیل پایین بودن سن و وابستگی به والدین، توان مقاومت در مقابل خواست های خانواده را نداشته و با محرومیت از تحصیل برای حضور در خیابان و اشتغال در مشاغل کاذب مجبور می شود. از طرف دیگر خانواده این کودکان خانواده هایی پرجمعیت (با میانگین 7 نفر و انحراف استاندارد 7/2) هستند و همین عامل هزینه های مربوط به تحصیل کودکان را که مسبب اصلی ترک تحصیل آنهاست به حداکثر می رساند با این حال بعضی از کودکان، کار و تحصیل را به هم پیوند زده اند و دو هدف را دنبال می کنند( حسینی ،1384). با توجه به موارد ذکر شده و اهمیت توجه به مشکلا کودکان کار و کمبود پژوهش در این زمینه این تحقیق در پی بررسی تحلیل محتوای کتاب های دوره سوادآموزی کودکان کاراز لحاظ آموزش مهارت های زندگی

می باشد.

مبانی نظری

کودکان کار

پدیده کودکان کار معضلی است که تمام کشورهای جهان با آن دست به گریبان هستند کودکانی با حداقل بهره -وری از امکانات معیشتی، تحصیلی و بهداشتی که هرروزه ساعات زیادی بدون هدف در خیابان هایی که از هر نظر، سلامت و امنیت آن ها را تهدید می کند، پرسه می زنند و در واقع یکی از پدیده های آزار دهنده شهری است(خورسند جلالی،1380).

در سرشماری سال 1385 ، 185268 کودک 14-10 ساله مشغول به کار و 75071 نفر نیز در این گروه سنی جویای کار بودند.(مرکز آمار ایران، 1386).

با توجه به آمار فوق، ضرورت توجه به آموزش کودکان کار مشخص می شود زیرا حضور بی سوادان به شکاف هر چه بیشتر بین کشورهای پیشرفته و کشورهای در حال رشد منجر می- شود. این کودکان به لحاظ سنی از طفل 2 ساله که پذیرش آن ها در مراکز نگهداری گزارش شده است تا 19 سال پراکندگی دارند. اما بیشترین فراوانی بین 9 الی 17 یا 18 سال می باشند که عموماً از تحصیلات پایین برخوردار می باشند(رامشک، 40:1381). 

کودکان کار و آموزش مهارت های زندگی

با توجه به تغییرات و پیچیدگی های روزافزون جامعه و گسترش روابط اجتماعی، آماده سازی افراد جهت رویارویی با موقعیت های دشوار، امری ضروری به نظر می رسد. به همین دلیل روان شناسان جهت پیشگیری از بیماری های روانی و نابهنجاری های اجتماعی، آموزش مهارت های زندگی را در سراسر جهان و در سطح مدارس آغاز نموده اند. یونيسف[1] (2007) مهارتهايزندگيرايكرويكردمبتنيبرتغييررفتارياشكلدهيرفتاركهبرقراريتوازنميانسهحوزةدانش،نگرشومهارتهارامدنظرقرارميدهد،تعريفکرده است.

آگاهی از جریان اجتماعی و برنامه ریزی برای بهینه سازی فرایند مشارکت اجتماعی و آموزش مهارتهای زندگی به دانش آموزان از مسئولیتهای بسیار حساس جوامع انسانی است که هر جامعه ای با توجه به شرایط و زمینه های تاریخی، اجتماعی، فرهنگی، دینی، سیاسی، اقتصادی این فرایند را به منصه ظهور می رساند. مهارتهای زندگی، مهارتهای شخصی و اجتماعی است که کودکان و نوجوانان باید آنها را یاد بگیرند تا بتوانند در مورد خود، انسان های دیگر و کل اجتماع به طور موثر و شایسته عمل کنند (نیک پرور فرد، 1384).

پژوهش ها نشان می دهد که، آموزش مهارت های زندگی در افزایش سازگاری اجتماعی (اعرابی، 1380)، ارتقای سلامت و بهداشت روانی افراد معتاد (باتوین و ویلیامز[2]، 1980؛ باتوین،باتویت، فیلازولا و میل من[3]، 1984) تاثیر مثبت دارد. همچنین نتایج بیانگر این است که آموزش و توجه به مهارت های زندگی، افزایش توانایی نوجوانان و جوانان برای حل مشکل و استفاده موثر از حمایت های اجتماعی (ترنر و همکاران[4]، 2008)، ایجاد انگیزه، اعتماد به نفس، تعیین هدف، نظم و انضباط (جونز و همکاران[5]، 2009؛ کنراد و همکاران[6]، 2009)، مدیریت خشم (احمدیان[7]، 2004)، ارتباط با دیگران و انعطاف پذیر شدن (لاولیر و همکاران[8]، 2010) و کیفیت زندگی و سلامت روانی (وانگ بو و همکاران[9]، 2010) را در برد دارد.

کودکان کار، آموزش مهارت های زندگی و برنامه درسی

یکی از ابعاد فرآیندی آموزش و تثبیت آن، وجود وکیفیت مطالب آموزشی است. شکل و محتوای مواد آموزشی نقش مؤثری در متقاعد ساختن فراگیران نسبت به اهمیت و ضرورت آموزش، جذب، حفظ ونگهداری آنان در دوره های آموزشی و ایجاد تمایل به تداوم برنامه آموزشی در میان آنان دارد. این موارد چنانچه با توجه به نیازها و علایق سواد آموزان و متکی بر اصل احترام به دانش و تجارب آنان تهیه و تدوین شده باشد ، مؤثر خواهد بود . مواد آموزشی چنان چه نقش مثبتی در بهبود کیفیت زندگی فراگیران ایفا کند، حاوی اطلاعات کاربردی و مفید در رابطه با شغل، بهداشت، تغذیه آنها باشد، ساده و لیکن جذاب و جالب باشد و با توجه به مسائل و مشکلات واقعی آنان در محیط کار و زندگی تهیه شده باشد قابل استفاده و اثر بخش خواهد بود (راهنمای نوین تهیه و تولید مواد آموزشی ،7:1388).

بر این اساس محتوای آموزشی سواد آموزی مبتنی بر فراگیری و استفاده معنادار از زبان نوشتاری است و سطحی از سواد آموزی است که فرد را قادر می سازد به عنوان نیروی کار برای عملکرد مؤثر فردی و اجتماعی وارد جامعه شود ( بیانیه جهانی آموزش برای همه یونسکو ،2000) .

بنابراین، این  پژوهش بر این راستاست که  تا چه اندازه محتوای کتاب های سواد آموزی می تواند پاسخگوی نیازهای آموزشی کودکان کار باشد و کمبودهای آموزشی در زندگی این گروه از بازماندگان از تحصیل را جبران نماید چرا که فراگیران بزرگسال نیاز به منابع آموزشی دارند که به منظور کسب دانش و مهارت ها برای رفع نیاز های فردی در زندگی کنونی آنان  مورد استفاده باشد.

 با توجه به موارد ذکر شده این تحقیق به دنبال بررسی سوالات ذیل می باشد:

1.      تا چه اندازه در کتاب اول دوره سوادآموزی به آموزش مهارت زندگی نه گفتنپرداخته شده است؟

2.      تا چه اندازه درکتاب اول دوره سوادآموزی به آموزش مهارت زندگی اعتماد بین فردی پرداخته شده است؟

3.      تا چه اندازه درکتاب اول دوره سوادآموزی به آموزش مهارت عزت نفس پرداخته شده است؟

4.      تا چه اندازه درکتاب اول دوره سوادآموزی به آموزش مهارت ارتباط اجتماعی پرداخته شده است؟

5.      تا چه اندازه درکتاب اول دوره سوادآموزی به آموزش مهارت کنترل خشم پرداخته شده است؟

روش

      در این مطالعه محقق به دنبال تحلیل محتوای کتاب اول دوره سواد آموزی براساس نیازهای آموزشی کودکان کاربی سواد سازمان های مردم  نهاد حمایت از کودکان کار جنوب شهر تهران می باشد.

جامعه آماری پژوهش محتوای کتاب اول دوره سواد آموزی  چاپ شده در سال 1390می باشد. نمونه شامل تمام مطالب ، تصاویر ،جداول ،تکالیف موجود در جلداولکتاب دوره سازمان نهضت سواد آموزی می باشد.

 

 

 

 ابزار

برای تحلیل محتوا از یک فرم محقق ساخته استفاده به عمل آمد. این فرم ها از 6 قسمت تشکیل شده است که شامل شماره ی درس، عنوان درس، تعداد صفحه درس، پرداختن یا عدم پرداختن به موضوع، میزان حجم کمی اختصاص یافته، میزان کیفی می باشد.

فرم اول که برای تحلیل موضوعی جلد اول کتاب دوره سوادآموزی استفاده شد شامل 32 درس و نگاره می باشد که در بخش عنوان درس، عنوان تمام دروس و نگاره ها بیان شده و تعداد صفحات درس که از شروع یک درس تا شروع درس بعدی را شامل می شود که شامل ( متن، تکالیف، تصاویر، جداول ) می باشد که در ستون مربوط به خود و مقابل هر درس و نگاره  نوشته شده است.




 

یافته ها

-بررسی مهارت زندگی نه گفتن در کتاب اول دوره سواد آموزی 

جدول شماره 1: خلاصۀ تحلیل محتوای کتاب اول دوره سواد آموزی  ازنظر پرداختن به مهارت نه گفتن

میزان کیفی

میزان حجم کمی اختصاص یافته

 

پرداخته

تعداد صفحه

عنوان درس

 

شماره درس

 

نشده

شده

 

خیلی زیاد

زیاد

متوسط

کم

خیلی کم

 

 

 

 

 

 

0

 

1

آموزش

1

 

 

 

 

 

 

0

 

1

امام

2

 

 

 

 

 

 

0

 

2

قرآن

3

 

 

 

 

 

 

0

 

1

ورزش

4

 

 

 

 

 

 

0

 

1

کوه

5

 

 

 

 

 

 

0

 

2

ایران

6

 

 

 

 

 

 

0

 

3

آباد

7

 

 

 

 

 

 

0

 

3

باران

8

 

 

 

 

 

 

0

 

3

درس

9

 

 

 

 

 

 

0

 

3

روستا

10

 

 

 

 

 

 

0

 

4

مادر

11

 

 

 

 

 

 

0

 

4

نماز

12

 

 

 

 

 

 

0

 

4

سواد

13

 

 

 

 

 

 

0

 

4

نیکوکاری

14

 

 

 

 

 

 

0

 

4

ورزش

15

 

 

 

 

 

 

0

 

4

اسراف

16

 

 

 

 

 

 

0

 

4

کتابخانه

17

 

 

 

 

 

 

0

 

4

سالمند

18

 

 

 

 

 

 

0

 

5

بسیج

19

 

 

 

 

 

 

0

 

4

انتخاب همسر

20

 

 

 

 

 

 

0

 

4

یاد مادر

21

 

 

 

 

 

 

0

 

6

کارگر

22

 

 

 

 

 

 

0

 

4

قرآن

23

 

 

 

 

 

40%

 

5

پایداری

24

 

 

 

 

 

 

0

 

5

ابوعلی سینا

25

 

 

 

 

 

 

0

 

5

سلامت بدن

26

 

 

 

 

 

 

0

 

5

میدان شهدا

27

 

 

 

 

 

 

0

 

5

ماه رمضان

28

 

 

 

 

 

60%

 

5

امام حسین ع

29

 

 

 

 

 

40%

 

5

صبروشکیبایی

30

 

 

 

 

 

 

0

 

5

محیط زیست

31

 

 

 

 

 

 

0

 

4

نظم

32

 

136  صفحه

تعداد کل صفحات کتاب

 
 

همان طور که ملاحظه می شود از 32 درس و نگاره ی کتاب اول دوره ی سواد آموزی مهارت نه گفتن در3درس در حد 40 تا 60  درصد با میانگین 4.375 درصد مورد بحث قرار گرفته است بنابراین به طور کلی میتوان گفت دراین کتاب درسی  به آموزش مهارت نه گفتن در حد خیلی کم  پرداخته شده است . به طور مثال در صفحه114 کتاب درمورد نه گفتن جمله زیر بیان شده است : " امام حسین (ع) برای زنده نگه داشتن دین اسلام به پا خواستند و با حکومت یزید مبارزه کردند ".

-بررسی مهارت زندگی اعتماد بین فردیدر کتاب اول دوره سواد آموزی 

 

جدول شماره 2: خلاصۀ تحلیل محتوای کتاب اول دوره سواد آموزی  ازنظر پرداختن به مهارت اعتماد بین فردی

میزان کیفی

میزان حجم کمی اختصاص یافته

پرداخته

تعداد صفحه

عنوان درس

 

شماره درس

 

نشده

شده

 

خیلی زیاد

زیاد

متوسط

کم

خیلی کم

 

 

 

 

 

 

0

 

1

آموزش

1

 

 

 

 

 

 

0

 

1

امام

2

 

 

 

 

 

 

0

 

2

قرآن

3

 

 

 

 

 

 

0

 

1

ورزش

4

 

 

 

 

 

 

0

 

1

کوه

5

 

 

 

 

 

 

0

 

2

ایران

6

 

 

 

 

 

 

0

 

3

آباد

7

 

 

 

 

 

 

0

 

3

باران

8

 

 

 

 

 

 

0

 

3

درس

9

 

 

 

 

 

 

0

 

3

روستا

10

 

 

 

 

 

 

0

 

4

مادر

11

 

 

 

 

 

 

0

 

4

نماز

12

 

 

 

 

 

 

0

 

4

سواد

13

 

 

 

 

 

 

0

 

4

نیکوکاری

14

 

 

 

 

 

 

0

 

4

ورزش

15

 

 

 

 

 

 

0

 

4

اسراف

16

 

 

 

 

 

 

0

 

4

کتابخانه

17

 

 

 

 

 

 

0

 

 

4

سالمند

18

 

 

 

 

 

 

0

 

5

بسیج

19

 

 

 

 

 

 

0

 

4

انتخاب همسر

20

 

 

 

 

 

 

0

 

4

یاد مادر

21

 

 

 

 

 

 

0

 

6

کارگر

22

 

 

 

 

 

 

0

 

4

قرآن

23

 

 

 

 

 

 

0

 

5

پایداری

24

 

 

 

 

 

 

0

 

5

ابوعلی سینا

25

 

 

 

 

 

 

0

 

5

سلامت بدن

26

 

 

 

 

 

 

0

 

5

میدان شهدا

27

 

 

 

 

 

 

0

 

5

ماه رمضان

28

 

 

 

 

 

 

0

 

5

امام حسین ع

29

 

 

 

 

 

 

0

 

5

صبروشکیبایی

30

 

 

 

 

 

 

0

 

5

محیط زیست

31

 

 

 

 

 

10%

 

4

نظم

32

 

136 صفحه

تعداد کل صفحات کتاب

 
 

همان طور که ملاحظه می شود از 32 درس و نگاره ی کتاب اول دوره سواد آموزی در1 درس به مهارت اعتماد بین فردی در حد 0 تا 10 درصد با میانگین 0.312 درصد مورد بحث قرار گرفته است . بنابراین، به طور کلی می توان  گفت دراین کتاب درسی به آموزش مهارت اعتماد بین فردی پرداخته نشده است و تنها در یک درس (نظم ) در حد خیلی کم به آموزش این  مهارت پرداخته شده است. به طور مثال در صفحه 129 کتاب درمورد اعتماد بین فردی جمله زیر بیان شده است : " ما نیز وظیفه داریم با نیروی انتظامی همکاری کنیم ".

-بررسی مهارت زندگی اعتماد عزت نفسدر کتاب اول دوره سواد آموزی 

جدول شماره 3: خلاصۀ تحلیل محتوای کتاب اول دوره سواد آموزی  ازنظر پرداختن به مهارت عزت نفس

میزان کیفی

میزان حجم کمی اختصاص یافته

پرداخته

تعداد صفحه

عنوان درس

 

شماره درس

 

نشده

شده

 

خیلی زیاد

زیاد

متوسط

کم

خیلی کم

 

 

 

 

 

 

0

 

1

آموزش

1

 

 

 

 

 

 

0

 

1

امام

2

 

 

 

 

 

 

0

 

2

قرآن

3

 

 

 

 

 

 

0

 

1

ورزش

4

 

 

 

 

 

 

0

 

1

کوه

5

 

 

 

 

 

 

0

 

2

ایران

6

 

 

 

 

 

 

0

 

3

آباد

7

 

 

 

 

 

 

0

 

3

باران

8

 

 

 

 

 

 

0

 

3

درس

9

 

 

 

 

 

 

0

 

3

روستا

10

 

 

 

 

 

 

0

 

4

مادر

11

 

 

 

 

 

 

0

 

4

نماز

12

 

 

 

 

 

 

0

 

4

سواد

13

 

 

 

 

 

30%

 

4

نیکوکاری

14

 

 

 

 

 

 

0

 

4

ورزش

15

 

 

 

 

 

 

0

 

4

اسراف

16

 

 

 

 

 

 

0

 

4

کتابخانه

17

 

 

 

 

 

80%

 

4

سالمند

18

 

 

 

 

 

 

0

 

جدول شماره4: خلاصۀ تحلیل محتوای کتاب اول دوره سواد آموزی  ازنظر پرداختن به مهارت ارتباط اجتماعی

میزان کیفی

میزان حجم کمی اختصاص یافته

پرداخته

تعداد صفحه درس

عنوان درس

 

شماره درس

 

نشده

شده

 

خیلی زیاد

زیاد

متوسط

کم

خیلی کم

 

 

 

 

 

 

0

 

1

آموزش

1

 

 

 

 

 

 

0

 

1

امام

2

 

 

 

 

 

 

0

 

2

قرآن

3

 

 

 

 

 

 

0

 

1

ورزش

4

 

 

 

 

 

 

0

 

1

کوه

5

 

 

 

 

 

 

0

 

2

ایران

6

 

 

 

 

 

 

0

 

3

آباد

7

 

 

 

 

 

 

0

 

3

باران

8

 

 

 

 

 

 

0

 

3

درس

9

 

 

 

 

 

 

0

 

3

روستا

10

 

 

 

 

 

5%

 

4

مادر

11

 

 

 

 

 

 

0

 

4

نماز

12

 

 

 

 

 

 

0

 

4

سواد

13

 

 

 

 

 

80%

 

4

نیکوکاری

14

 

 

 

 

 

 

0

 

4

ورزش

15

 

 

 

 

 

 

0

 

4

اسراف

16

 

 

 

 

 

10%

 

4

کتابخانه

17

 

 

 

 

 

30%

 

4

سالمند

18

 

 

 

 

 

30%

 

5

بسیج

19

 

 

 

 

 

30%

 

4

انتخاب همسر

20

 

 

 

 

 

40%

 

4

یاد مادر

21

 

 

 

 

 

 

0

 

6

کارگر

22

 

 

 

 

 

10%

 

4

قرآن

23

 

 

 

 

 

40%

 

5

پایداری

24

 

 

 

 

 

10%

 

5

ابوعلی سینا

25

 

 

 

 

 

 

0

 

5

سلامت بدن

26

 

 

 

 

 

10%

 

5

میدان شهدا

27

 

 

 

 

 

 

0

 

5

ماه رمضان

28

 

 

 

 

 

 

0

 

5

امام حسین ع

29

 

 

 

 

 

 

0

 

5

صبروشکیبایی

30

 

 

 

 

 

 

0

 

5

محیط زیست

31

 

 

 

 

 

10%

 

4

نظم

32

 

136 صفحه

تعداد کل صفحات کتاب

 
 

همان طور که ملاحظه می شود از 32 درس و نگاره کتاب اول دوره سوادآموزی در 12 درس مهارت ارتباط اجتماعی درحد 5تا80 درصد بامیانگین 9.53 درصدمورد بحث قرار گرفته است. بنابراین ، می توان گفت که دراین کتاب درسی درحد خیلی کم به آموزش مهارت ارتباط اجتماعی  پرداخته شده است . . به طور مثال در صفحه 67 کتاب درمورد ارتباط اجتماعی جمله زیر بیان شده است:" در روز مادر ، یاسر با خانواده به دیدار مادر رفت ،آنان برای او هدیه بردند ، مادر از دیدن آنان بسیار شاد شد"

-بررسی مهارت زندگی کنترل خشم در کتاب اول دوره سواد آموزی 

جدول شماره 5: خلاصۀ تحلیل محتوای کتاب اول دوره سواد آموزی ازنظر پرداختن به مهارت کنترل خشم   

میزان کیفی

میزان حجم کمی اختصاص یافته

پرداخته

تعداد صفحه درس

عنوان درس

 

شماره درس

 

نشده

شده

 

خیلی زیاد

زیاد

متوسط

کم

خیلی کم

 

 

 

 

 

 

0

 

1

آموزش

1

 

 

 

 

 

 

0

 

1

امام

2

 

 

 

 

 

 

0

 

2

قرآن

3

 

 

 

 

 

 

0

 

1

ورزش

4

 

 

 

 

 

 

0

 

1

کوه

5

 

 

 

 

 

 

0

 

2

ایران

6

 

 

 

 

 

 

0

 

3

آباد

7

 

 

 

 

 

 

0

 

3

باران

8

 

 

 

 

 

 

0

 

3

درس

9

 

 

 

 

 

 

0

 

3

روستا

10

 

 

 

 

 

 

0

 

4

مادر

11

 

 

 

 

 

 

0

 

4

نماز

12

 

 

 

 

 

 

0

 

4

سواد

13

 

 

 

 

 

 

0

 

4

نیکوکاری

14

 

 

 

 

 

 

0

 

4

ورزش

15

 

 

 

 

 

 

0

 

4

اسراف

16

 

 

 

 

 

 

0

 

4

کتابخانه

17

 

 

 

 

 

 

0

 

4

سالمند

18

 

 

 

 

 

 

0

 

بحث و نتیجه گیری

یکی از مسایل، موضوعات و گفتمان های بسیار مهم آموزش بزرگسال، طراحی و تدوین برنامه درسی و به ویژه محتوای آموزشی آن بوده است. با توجه به اینکه توافق عمومی وجود دارد که در برنامه ریزی درسی بزرگسال " فراگیر" محور محسوب می شود، به همین علت همه عناصر برنامه ریزی درسی از جمله محتوای آموزشی آن نیز تحت تاثیر می باشد ( دانشنامه جامع سواد آموزی،جلد اول، 241:1388).

محتوای آموزشی بزرگسالان نقش حیاتی در بهبود زندگی آن ها دارد و اگر در ارتباط با مسایل و نیازهایشان باشد مورد استفاده قرار گرفته و عملاً مؤثر خواهد بود . شناسایی نیازهای آموزشیآنان برای تغییر مناسب در محتوای آموزشی و حتی روش های یادگیری امری ضروری است (ابراهیم زاده ،1382). موضوع برنامه ریزی درسی و تعیین مواد و محتوای آموزشی برای بزرگسالان یکی از مسایل مهم است. محتوای آموزشی در زمینه های خاص مثل برنامه ریزی برای آموزش درس ریاضی یا تدریس مهارت خواندن یا نوشتن و مانند آن مطرح می باشد. نیازهای یادگیری پایه، ابزار ضروری یادگیری ( سواد، بیان شفاهی ، حساب و حل مسئله) و محتوای یادگیری پایه ( دانش ، مهارت ها ، ارزش ها و نگرش ها )را در بر می گیرد که برای بقای انسان ها ، شکوفایی قابلیت های آنان برای زندگی و کار با عزت ، مشارکت کامل در توسعه و بهبود کیفیت زندگی ، تصمیم گیری آگاهانه و ارایه یادگیری ضرورت دارد(طالب زاده ،1384).

بر این اساس محتوای آموزشی سواد آموزی مبتنی بر فراگیری و استفاده معنادار از زبان نوشتاری است و سطحی از سواد آموزی است که فرد را قادر می سازد به عنوان نیروی کار برای عملکرد مؤثر فردی و اجتماعی وارد جامعه شود.( بیانیه جهانی آموزش برای همه یونسکو ،2000).

فراگیران بزرگسال نیاز به منابع آموزشی دارند که به منظور کسب دانش و مهارت ها برای رفع نیاز های فردی در زندگی کنونی آنان مورد استفاده باشد، بنابراین منابع آموزشی راباید منطبق با نیاز های افراد تدوین و هم از نظر محتوی و شکل با سلیقه و علایق آنها منطبق شود.(اکبری ،1382). دست اندرکاران آموزش بزرگسالان معتقدند که باید با ایجاد ارتباط مستقیم و نزدیک با بزرگسالان از ارزش ها و نظرات آن ها آگاهی حاصل کرده و متناسب با نیازهای آموزشی فراگیران محتوای آموزشی تدوین نمایند. همچنین اجرای برنامه های آموزشی نیز باید با رعایت نظر آنان باشد . چرا که مدتهای مدیدی است که نیازهای حرفه ای افراد به توسعه و داشتن مهارت های مرتبط با تخصص آن ها مطرح بوده است . علاوه بر این لزوم ارتقای آگاهی ها برای قبول مسئولیت های اجتماعی و فردی که سطوح مختلفی را در بر می گیرد زمینه های وسیعی را برای تدوین محتوای آموزشی بزرگسالان به وجود آورده است. (بحیرایی،1385).

نتایج تحقیق نشان می دهد که کودکان کار مورد مطالعه به دلیل اینکه نمی توانند به راحتی در مقابل خواسته های نادرست و نامعقول دیگران ، صاحبان کار ، دوستان و اطرافیان خود نه بگویند، به راحتی به اطرافیان و دوستان خیلی نزدیک و اعضای خانواده خود اعتماد نمی کنند، خود را خیلی بی ارزش می دانند. در خانواده برای آن ها احترام خاصی قایل نمی شوند و عزت نفس خیلی پایین دارند ، توانایی برقراری ارتباط با دیگران ، توانایی دوست یابی و ارتباط اجتماعی ندارند ، نمی توانند خشم خود را کنترل کنند و دائماً با اطرافیان ، دوستان و خانواده در حال نزاع هستند.

بنابراین با توجه به نتایج پژوهش کودکان  کار مورد مطالعه نیاز دارند در زمینه مهارت های زندگی آموزش ببینند که نتایج پژوهش های محققین دیگر نیز با نتایج به دست آمده در این زمینه تطابق دارد.

رامشک (1381)، این کودکان دارای رفتارهای ضد اجتماعی می باشند و برخی از افراد اجتماع به آن ها به  دیده خصم و انگل بودن نگاه می کنند. ملکی (1385)، این کودکان و نوجوانان متعلق به خانواده هایی پرجمعیت یا بی سرپرست می باشند. به لحاظ شخصیتی از آن جایی که پیوسته تحقیر شده اند و از تربیت درست در دامان خانواده محروم می باشند دچار عقده های شخصیتی ، نداشتن اعتماد به نفس ، نداشتن استدلال و تمایل به تخریب و ویران کردن محیط پیرامون خود می باشند چرا که آن را عامل ناکامی خویش معرفی می کنند . در ابعاد رشد عقلی ، عاطفی ، اجتماعی نیز شدیداً دچار افت می باشند و در مورد برخی واژه روانی بودن نیز صادق است. همچنین نامدار (1382)، اشاره می کند که برخی از جنبه های رشد که ممکن است در نتیجه کار کودکان و نوجوانان به مخاطره بیفتد عبارتند از : رشد عاطفی نظیر عزت نفس ، رشد اجتماعی و اخلاقی نظیر درک صحیح از شرایط و برقراری رابطه انسانی مناسب. ( ملکی ،(1385)، کودکان ونوجوانان خیابانی ویژگی هایی دارند که آن ها را از همسالان خود متمایز می نماید این افراد به لحاظ این که اکثر اوقات خود را در خیابان ها و خارج از حمایت و سرپرستی خانواده می گذرانند ، لذت آزادی و تنها زیستن را می چشند و از طرف دیگر با آموختن خرده فرهنگ های خشن خیابانی توانایی همسازی و هماهنگی با فرهنگ خانواده را از دست می دهند.

در مجموع منظور از کسب مهارت های زندگی این است که فرد بتواند با استفاده از آن ها در موقعیت های مختلف، زندگی کند و تسلیم آنچه که از سوی دیگران در جهت افتان به خطا و انحراف می باشد ، قدرت مقاومت و نه گفتن در برابر خواست های غیر  معقول ،غیر اخلاقی را داشته باشد .کودکان ونوجوانان خیابانی و کار به لحاظ این که در یک سیستم تربیتی قرار نمی گیرند، نمی توانند این مهارت ها را به دست آوردند . در نتیجه در حد پایین تر از رشد و تکامل باقی می مانند و از یک زندگی مطلوب و امتیازات انسان رشد یافته محروم می گردند  بنابراین نیاز دارند که در این مهارت ها  آموزش های لازم را فراگیرند. با توجه به نتایج تحقیق پیشنهاد می شود در تدوین محتوا و مواد آموزشی برای کودکان کار  اولویت اول با نیازهای آموزشی در زمینه مهارت های زندگی آن ها باشد. همچنین سازمان نهضت سوادآموزی دوره های آموزشی مختلفی را برای سوادآموزی بزرگسالان در نظر گرفته است که یکی از این دوره ها دوره های غیر حضوری می باشد پیشنهاد می شود  که در تهیه و تدوین منابع و موادآموزشی غیر درسی به آموزش مهارت های زندگی کودکان کار توجه شود و بر اساس آن ها این منابع تدوین گردد.

همچنین پژوهش های انجام شده توسط محققین دیگر اگر چه مستقیماً به این موضوعات نپرداخته ولی با توجه به آن چه که از این پژوهش ها استنباط می شود می توان گفت که نتایج پژوهش حاضر با این استنباطها تطابق داردکه این پژوهش ها عبارتند از:

میر حسینی(1382). در پژوهشی با عنوان "بررسی نیازهای آموزش فراگیران سازمان نهضت سواد آموزی" به این نتیجه رسید که اکثریت فراگیران نمونه به آموزش در زمینۀ آگاهی های بهداشتی، آگاهی های اجتماعی به ویژه مسائل مربوط به خانواده ، آگاهی های دینی و آموزش های فنی –حرفه ای نیاز دارند. که نتایج این پژوهش با یافته های به دست آمده در موارد4یافته های پژوهش ( کودکان کار به آموزش مهارت ارتباط اجتماعی نیاز دارند) ، مورد 6 (آموزش شغل و حرفه مناسب ) ، 7( کودکان کار آموزش معنویات نیاز دارند). و مورد 12یافته ها که بیان می شود کودکان کار به آگاهی های بهداشتی نیازمندند تطابق دارد.

با توجه به مطالب عنوان شده می توان گفت که با توجه به کمبودهای آموزشی کودکان کار ، آن ها نیاز دارند تا از طریق مراکز آموزشی ویژه کودکان کار مسایلی که می بایست از طریق خانواده ، آموزش و پرورش و سایر نهادها آموزش ببینند را فراگیرند و از آنجایی که محتوای آموزش نقش به سزایی در افزایش آگاهی و ایجاد انگیزه آنها برای سواد آموزی دارد  بنابراین پژوهشگر به تحلیل محتوا کتب دورۀ سواد آموزی براساس نیازهای آموزشی کودکان کار پرداخته است که میزان تناسب این کتب را با نیازهای شناسایی شده کودکان کار بررسی کند که نتایج آن نشان می دهد  که: آموزش مهارت نه گفتن، مهارت عزت نفس، مهارت ارتباط اجتماعی، مهارت کنترل خشم، در حد خیلی کم پرداخته شده است .

و با توجه به نتایج پژوهش حاضر می توان نتیجه گرفت که در کتب سواد آموزی در حد خیلی کم به نیازهای کودکان کار پرداخته شده است . بنابراین باید در تألیف  کتب سوادآموزی به نیازهای این گروه از فراگیران توجه ویژه مبذول شود.

1143 بازدید
نظري براي اين مطلب وجود ندارد، شما اولين نفر باشيد!
ارسال نظر

نام:
ایمیل:
متن:
كد امنيتي:
درج کد امنیتی: